Psalm 23 uitgelegd: de Heere is mijn Herder

Psalm 23 is de bekendste psalm uit de Bijbel. Zes verzen, ongeveer honderd woorden, en ze worden gelezen bij begrafenissen, in kerkdiensten en aan ziekbedden. In dit artikel staat de volledige tekst, wat er in elk vers staat, en waar de beelden vandaan komen.

De tekst van Psalm 23

Hieronder de Statenvertaling. Die is uit 1637 en rechtenvrij, dus je mag hem overal citeren.

1. Een psalm van David. De HEERE is mijn Herder, mij zal niets ontbreken.

2. Hij doet mij nederliggen in grazige weiden; Hij voert mij zachtkens aan zeer stille wateren.

3. Hij verkwikt mijn ziel; Hij leidt mij in het spoor der gerechtigheid om Zijns Naams wil.

4. Al ging ik ook in een dal der schaduw des doods, ik zou geen kwaad vrezen, want Gij zijt met mij; Uw stok en Uw staf, die vertroosten mij.

5. Gij richt de tafel toe voor mijn aangezicht, tegenover mijn tegenpartijders; Gij maakt mijn hoofd vet met olie, mijn beker is overvloeiende.

6. Immers zullen mij het goede en de weldadigheid volgen al de dagen mijns levens; en ik zal in het huis des HEEREN blijven in lengte van dagen.

Wat er in Psalm 23 staat

Vers 1. De psalm opent met een beeld, niet met een uitleg. De Heer is een herder, en de dichter is een schaap in Zijn kudde. Wat daarop volgt, "mij zal niets ontbreken", is de conclusie van dat beeld: een schaap onder een goede herder komt niets tekort.

Vers 2. Grazige weiden en stille wateren zijn precies wat een kudde nodig heeft. Schapen drinken niet uit stromend water, dat is te onrustig voor ze. Een herder zoekt daarom rustige plekken op. Het is geen poëtische franje, het is hoe het werk eruitzag.

Vers 3. "Om Zijns Naams wil" is de reden die de psalm zelf geeft. Niet omdat het schaap het verdient, maar omdat het bij de herder hoort wie hij is.

Vers 4. Hier verandert de toon. Tot nu toe ging het over de herder in de derde persoon, nu wordt Hij aangesproken: "Gij zijt met mij". Dat is precies op het moment dat het donker wordt.

De uitdrukking "dal der schaduw des doods" komt van het Hebreeuwse woord tsalmavet. Dat wordt ook wel vertaald als diepe duisternis. Het gaat dus niet per se over sterven, maar over de donkerste plek waar je kunt lopen.

De stok en de staf zijn twee stuks gereedschap. De stok om roofdieren mee weg te jagen, de staf om schapen mee bij te sturen. Bescherming en richting, allebei genoemd.

Vers 5. Het beeld wisselt. De herder wordt een gastheer die een tafel dekt. Opvallend is "tegenover mijn tegenpartijders": de vijanden zijn er nog steeds, ze zijn niet verdwenen. Er wordt gewoon gegeten waar ze bij staan.

Vers 6. De psalm sluit af waar hij naartoe werkt: blijven in het huis van de Heer. Niet als bezoek, maar in lengte van dagen.

Waar de psalm vandaan komt

Boven de psalm staat "Een psalm van David". David werkte als jongen zelf als herder, voordat Samuel hem zalfde. In 1 Samuel 16 wordt hij weggeroepen bij de schapen om voor de profeet te verschijnen. Het herdersbeeld komt dus niet uit de verbeelding maar uit zijn eigen werk.

Dat beeld was in het oude Midden-Oosten ook een woord voor koningen. Een koning heette een herder van zijn volk. Dat David, zelf koning geworden, zichzelf hier als het schaap neerzet in plaats van als de herder, is de omkering waar de psalm om draait.

Waarom Psalm 23 zo vaak gelezen wordt

Vers 4 is de reden. Het is een van de weinige teksten in de Bijbel die het donker niet wegpoetst. Er staat niet dat het dal er niet is, en ook niet dat je er snel doorheen bent. Er staat dat je er niet alleen doorheen gaat.

Daarom wordt de psalm gelezen bij uitvaarten, maar net zo goed bij ziekte, bij verlies en op momenten waarop iemand niet weet wat hij verder moet zeggen. Zes verzen zijn genoeg.

Psalm 23 dragen

Wij maken een design met Psalm 23:1-4, de eerste vier verzen. Het is te krijgen als T-shirt, als hoodie en als trui, in de maten S tot en met XXL.

Meer designs met een bijbeltekst vind je bij onze christelijke T-shirts, hoodies en truien.