Spreuken 3:5: vertrouw op den HEERE met uw ganse hart

Spreuken 3:5 is een van de meest geciteerde verzen uit het Oude Testament. "Vertrouw op den HEERE met uw ganse hart, en steun op uw verstand niet." Het wordt vaak gelezen als een verbod op nadenken. Dat staat er niet, en het volgende vers laat zien waarom.

De tekst

Spreuken 3:5 tot en met 7 in de Statenvertaling.

5. Vertrouw op den HEERE met uw ganse hart, en steun op uw verstand niet.

6. Ken Hem in al uw wegen, en Hij zal uw paden recht maken.

7. Zijt niet wijs in uw ogen; vrees den HEERE en wijk van het kwade.

Wat er staat

Ganse hart. In het Hebreeuwse denken is het hart niet de zetel van het gevoel maar van de wil en de beslissing. "Met uw ganse hart" gaat dus niet over intensiteit van emotie, maar over de hele koers, zonder een deel achter te houden.

Steunen. Het woord dat hier gebruikt wordt gaat over je gewicht ergens op leggen, zoals je tegen een muur leunt. Het gaat er dus niet om of je je verstand gebruikt, maar waar je op rust als het erop aankomt.

Vers 6 is het vervolg. "Ken Hem in al uw wegen" is geen los advies, het is de tegenhanger van vers 5. Eerst waar je niet op leunt, dan waar je wel op leunt. De twee verzen horen bij elkaar en worden vaak los van elkaar geciteerd.

Vers 7 scherpt het aan. "Zijt niet wijs in uw ogen." Dat is iets anders dan dom zijn. Het gaat over de zelfverzekerdheid die geen tegenspraak meer verdraagt.

Waar het vandaan komt

Het boek Spreuken is wijsheidsliteratuur. Het bevat geen verhalen en geen wetten, maar korte uitspraken die op elkaar reageren. Het genre bestond in het hele oude Midden-Oosten, en in Egypte zijn vergelijkbare verzamelingen gevonden.

Spreuken 1 tot en met 9 is anders opgebouwd dan de rest. Daar staan langere stukken waarin een vader zijn zoon toespreekt. Hoofdstuk 3 hoort bij dat deel, en dat verklaart de toon: geen wet, maar iemand die iets doorgeeft.

Waarom dit vers zo vaak wordt aangehaald

Omdat het over onzekerheid gaat zonder de onzekerheid weg te praten. Er staat niet dat je zult snappen wat er gebeurt. Er staat dat de paden recht gemaakt worden, niet dat je vooraf ziet waar ze lopen.

Dat is ook precies waar het misgaat in het gebruik. Het vers wordt soms ingezet om na te laten denken, of om een beslissing niet te hoeven onderbouwen. Maar in het boek Spreuken staat ongeveer alles over goed nadenken, plannen maken en raad vragen. Het gaat over waar je op leunt, niet over of je je hoofd gebruikt.

Waar je dit vers tegenkomt

Spreuken 3:5 en 6 staan op ontelbare trouwkaarten, geboortekaartjes en rouwkaarten. Ze worden gegeven aan iemand die gaat verhuizen, van baan wisselt of ziek is. Dat komt door de vorm: twee korte zinnen die iets zeggen zonder de situatie in te vullen.

Precies dat maakt het ook een tekst die je makkelijk verkeerd gebruikt. Tegen iemand die midden in de ellende zit is "vertrouw maar" een zin die pijn kan doen als hij bedoeld is om het gesprek af te sluiten. In Spreuken staat hij niet als afsluiting maar als begin, met vers 6 er meteen achteraan.

Trust In The Lord dragen

Ons design Trust In The Lord verwijst naar dit vers. Het is te krijgen als T-shirt, als hoodie en als trui, in de maten S tot en met XXL.

Meer designs met een bijbeltekst staan bij onze christelijke T-shirts, hoodies en truien.